حجت‌الاسلام حامد کاشانی، استاد حوزه و دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، با اشاره به جایگاه محوری فاطمیه در هویت اعتقادی شیعه، اظهار داشت: شناخت این ایام بدون توجه به مسئله ولایت و جایگاه حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در دفاع از حق امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) امکان‌پذیر نیست و نمی‌توان آن را صرفاً در چارچوب یک مناسبت تاریخی و سوگواری مورد توجه قرار داد.
وی با بیان اینکه گاهی میان صیانت از باورهای مذهبی و رعایت اخلاق در مواجهه با پیروان سایر مذاهب، تعارضی نادرست ترسیم می‌شود، افزود: شناخت دقیق آموزه‌های دینی نشان می‌دهد که اعتقاد راسخ به مبانی تشیع و رفتار کریمانه با دیگران، دو اصل مکمل هستند و هیچ‌کدام نباید بهانه‌ای برای کنار گذاشتن دیگری قرار گیرد.
فاطمیه، بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت اعتقادی شیعه
استاد حوزه و دانشگاه با تبیین پیوند واقعه فاطمیه با مبانی بنیادین تشیع، خاطرنشان کرد: قیام حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) را نمی‌توان رخدادی مستقل از سایر مباحث اعتقادی دانست؛ چراکه این واقعه با مسئله غدیر، ولایت و جانشینی پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) ارتباطی مستقیم دارد و در حقیقت، دفاع از حق امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در امتداد دفاع از اصل ولایت معنا پیدا می‌کند.
وی ادامه داد: هنگامی که ولایت در منظومه اعتقادی شیعه جایگاهی محوری دارد، واقعه‌ای که در تبیین و پاسداری از این حقیقت نقش اساسی ایفا کرده است نیز نمی‌تواند موضوعی فرعی و قابل چشم‌پوشی تلقی شود.
حجت‌الاسلام کاشانی با بیان اینکه فاطمیه صرفاً یادآور مظلومیت حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) نیست، گفت: این ایام فرصتی برای بازشناسی ریشه‌های اعتقادی تشیع و توجه به نسبت میان حق، ولایت و مسئولیت دینی است؛ ازاین‌رو، نمی‌توان به نام حفظ روابط اجتماعی، بخشی از حقایق شکل‌دهنده هویت مذهبی شیعه را به فراموشی سپرد.
اخلاق اسلامی، مانع تبیین حقایق اعتقادی نیست
وی با تفکیک میان ضرورت خوش‌رفتاری و مسئولیت تبیین باورهای دینی، اظهار کرد: رعایت حقوق مردم، امانت‌داری و برخورد نیکو از آموزه‌های قطعی مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) است، اما نباید از این ارزش‌ها چنین برداشت کرد که برای حفظ مناسبات اجتماعی باید از بیان حقایق اعتقادی یا یادآوری وقایع تاریخی صرف‌نظر کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: اگر ولایت اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در شناخت دین و پذیرش اعمال جایگاهی اساسی دارد و قیام حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) نیز در اثبات و تبیین این حقیقت نقش‌آفرین بوده است، نادیده گرفتن فاطمیه به معنای چشم‌پوشی از بخشی از هویت اعتقادی شیعه خواهد بود.
وی تصریح کرد: مسئله، انتخاب میان اخلاق و بیان حقیقت نیست؛ بلکه باید هرکدام را در جایگاه صحیح خود شناخت. همان‌گونه که نمی‌توان به بهانه دفاع از عقیده، حقوق دیگران را نادیده گرفت، نمی‌توان نیز به نام خوش‌رفتاری، از تبیین مبانی اعتقادی چشم‌پوشی کرد.
تفاوت اختلاف اعتقادی با دشمنی و تجاوز در منطق قرآن
حجت‌الاسلام کاشانی با اشاره به ضرورت توجه به مجموعه تعالیم قرآن کریم در تنظیم روابط اجتماعی، بیان داشت: برای شناخت شیوه صحیح مواجهه با دیگران، نمی‌توان یک دسته از آیات را جدا از سایر دستورهای قرآنی در نظر گرفت و آن را به همه موقعیت‌ها تعمیم داد.
وی ادامه داد: قرآن کریم در شرایطی که با دشمنی، خیانت و تجاوز مواجه هستیم، بر قاطعیت تأکید دارد و در موقعیت‌های دیگر، مسیر تعامل، دعوت و نیک‌رفتاری را پیش روی مسلمانان قرار می‌دهد؛ بنابراین، صرف اختلاف اعتقادی نباید زمینه‌ساز تقابل و خصومت شود.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به سیره پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در دعوت مردم به اسلام، خاطرنشان کرد: پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) با معرفی حقیقت دین، استدلال و رفتار شایسته، مردم را به مسیر حق دعوت می‌کردند و شیوه دعوت ایشان بر توهین و تحریک مخاطب استوار نبود. ازاین‌رو، تشخیص موقعیت و شناخت نوع مواجهه با افراد، از الزامات عمل به آموزه‌های دینی است.
وی با تأکید بر اینکه باید میان فردی که درصدد تجاوز و دشمنی با مسلمانان است و کسی که صرفاً در مبانی اعتقادی با ما اختلاف دارد تفاوت قائل شد، افزود: این تمایز در فهم صحیح دستورهای دینی و پرهیز از تعمیم نادرست احکام به موقعیت‌های متفاوت، اهمیت ویژه‌ای دارد.
اختلاف مذهبی، مسئولیت دفاع از مظلوم را از بین نمی‌برد
حجت‌الاسلام کاشانی با استناد به سیره امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، مسئولیت مسلمانان در قبال جان، مال و حرمت یکدیگر را فراتر از مرزبندی‌های مذهبی دانست و گفت: در ماجرای مشهور تعرض به یک زن مسلمان و واکنش شدید امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، آنچه اهمیت دارد، تعرض به حریم و حرمت یک انسان مسلمان است و این مسئولیت به هم‌مذهب بودن فرد محدود نمی‌شود.
وی افزود: از این سیره می‌توان دریافت که اختلاف اعتقادی نباید مانع حمایت از مظلوم یا موجب بی‌تفاوتی در برابر تعرض به حقوق انسان‌ها شود؛ چراکه دفاع از حرمت و امنیت مسلمانان، مسئولیتی دینی و اجتماعی است.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نمونه‌هایی از مواضع فقهای شیعه در دفاع از سرزمین‌ها و جوامع اسلامی، اظهار داشت: در موارد متعددی، عالمان شیعه در حمایت از مسلمانانی که پیرو مذهب دیگری بوده‌اند نیز موضع گرفته‌اند و این رویکرد نشان می‌دهد که مسئولیت‌پذیری در برابر سرنوشت مسلمانان، به اشتراک مذهبی محدود نیست.
وی خاطرنشان کرد: ولایت‌مداری نباید تنها در اظهار اعتقاد خلاصه شود، بلکه باید آثار آن در رفتار اجتماعی، حمایت از مظلومان و دفاع از حقوق و حرمت انسان‌ها نیز آشکار باشد.
وحدت اسلامی به معنای انکار تفاوت‌های اعتقادی نیست
حجت‌الاسلام کاشانی با تبیین مفهوم وحدت اسلامی، تصریح کرد: وحدت به معنای یکسان‌سازی مذاهب یا کنار گذاشتن اعتقادات اختصاصی شیعه نیست؛ مسلمانان می‌توانند در برخی مباحث اعتقادی دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند و در عین حال، در برابر تهدیدها و مسائل مشترک، با یکدیگر همکاری و همراهی کنند.
وی ادامه داد: وحدت زمانی به‌درستی معنا پیدا می‌کند که مرز میان اختلاف علمی و ضرورت همبستگی اجتماعی شناخته شود. در مباحث اعتقادی می‌توان دیدگاه خود را با استدلال مطرح کرد و دیدگاه مقابل را مورد نقد علمی قرار داد، اما این اختلاف نباید بهانه‌ای برای توهین، بدرفتاری یا تضییع حقوق دیگران باشد.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه حفظ باورهای مذهبی و تعامل سازنده با دیگر مسلمانان قابل جمع است، گفت: نه باید از مبانی اعتقادی خود دست کشید و نه باید تفاوت دیدگاه‌ها را به دشمنی و تقابل در عرصه زندگی اجتماعی تبدیل کرد.
رفتار شیعیان باید جلوه‌ای از مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) باشد
وی با تأکید بر نقش رفتار فردی در معرفی مکتب تشیع، اظهار داشت: هر فردی که خود را پیرو اهل‌بیت(علیهم‌السلام) می‌داند، در نگاه دیگران تصویری از این مکتب ارائه می‌کند؛ بنابراین، رفتار روزمره او تنها به شخصیت فردی‌اش محدود نیست و می‌تواند در شکل‌گیری برداشت دیگران از تعالیم اهل‌بیت(علیهم‌السلام) اثرگذار باشد.
حجت‌الاسلام کاشانی با اشاره به روایت «کُونُوا لَنَا زَیْناً؛ برای ما زینت باشید»، خاطرنشان کرد: این دستور اخلاقی به آن معناست که شیعه باید در صداقت، امانت‌داری، انصاف و رعایت حقوق مردم به‌گونه‌ای عمل کند که ارزش‌های مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در زندگی او نمایان باشد.
وی در تبیین این موضوع به پاسخ امام خمینی(ره) درباره اموال پیروان یک آیین دیگر اشاره کرد و گفت: پاسخ کوتاه و روشن ایشان این بود که «مسلمان دزد نمی‌شود»؛ این عبارت بیانگر آن است که تفاوت اعتقادی افراد، هیچ‌گاه مجوز دست‌اندازی به اموال و حقوق آنان نیست.
استاد حوزه و دانشگاه در پایان تأکید کرد: پایبندی به مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) باید در رفتار و مناسبات اجتماعی شیعیان نمود پیدا کند؛ به‌گونه‌ای که دیگران پیش از شنیدن ادعاهای اعتقادی، صداقت، امانت‌داری، انصاف و رعایت حقوق انسان‌ها را در عمل پیروان این مکتب مشاهده کنند.
نظر شما